Je staat elke ochtend voor de spiegel. Scheermes, aftershave, misschien een beetje gel in je haar. Zonnebrand? Die blijft meestal in het kastje liggen, ook als de zon vol op je gezicht schijnt. Je bent daarin niet de uitzondering, je bent de regel, en dat is precies het probleem.
Het insmeergedrag van de gemiddelde man
Uit een representatief onderzoek van het Hart van Nederland-panel onder ruim 3.500 mensen, gepubliceerd in juli 2022, zegt maar een op de vijf Nederlanders zich regelmatig in te smeren bij felle zon. Veertig procent pakt de fles alleen als ze bewust gaan zonnen, en een derde doet het bijna nooit. Dat onderzoek maakte geen onderscheid tussen mannen en vrouwen, maar andere cijfers vullen dat gat in.
In de Verenigde Staten is het beeld voor mannen specifiek nog duidelijker. Een onderzoek onder 705 mannen, uitgevoerd in de zomer van 2019 en gepubliceerd in de Journal of Drugs in Dermatology in 2021, liet zien dat 83 procent geen dagelijkse zonnebrand gebruikt. Slechts 38 procent smeert zich wekelijks in. Dat zijn cijfers uit 2019, niet van vandaag, maar niets in de cijfers over Nederlands zongedrag sindsdien wijst erop dat het gedrag drastisch is veranderd. De gewoonte blijkt hardnekkig, ongeacht het land.
Waarom je de fles toch laat staan
Je besteedt tegenwoordig misschien al aandacht aan je kapsel of je baard, en zelfs zoetere parfums zijn niet meer exclusief voor vrouwen. Zonnebrand blijft daarbij achter, en dat heeft een reden die verder gaat dan gemakzucht.
Hoogleraar dermatologie Tamar Nijsten van het Erasmus MC wijst in augustus 2024 naar ons zongedrag en schoonheidsideaal als belangrijkste oorzaak van huidkanker. Mensen vragen volgens hem nog steeds of je vakantie wel leuk was als je niet bruin terugkomt. Een paar minuten zon is volgens hem geen probleem, want dat levert endorfine en vitamine D op. Verbranden is het probleem. "Geniet met mate", zegt hij, "net als met alcohol."
Dat schoonheidsideaal werkt twee kanten op. Een bruine huid oogt voor veel mannen nog als teken van gezondheid en vakantie, terwijl zonnebrand juist wordt geassocieerd met voorzichtigheid, met iets dat je alleen doet als je al verbrand bent. Precies die gedachte is achterhaald: bescherming voorkomt schade die je jaren later pas ziet, niet alleen een rode kleur op het moment zelf.
KWF zet nu zonnebrandpalen op straat
Dat de overheid en gezondheidsorganisaties het probleem serieus nemen, blijkt uit een investering van 4,6 miljoen euro die KWF Kankerbestrijding in april 2024 aankondigde. Het geld gaat naar zonnebranddispensers, de zogeheten smeerpalen, bij strandtenten, kinderopvanglocaties en sportvelden in acht regio's. De eerste kwam op 17 mei 2024 in Noordwijk te staan. Op scholen geven dermatologen inmiddels gastlessen over huidkanker, speciaal gericht op jongeren die hun zongedrag nog aan het vormen zijn.
Het advies van KWF is simpel: smeer je elke twee uur opnieuw in, want zwemmen en wrijving halen de crème van je huid. Werk je buiten, op de bouw, in de tuin of als bezorger? Dan is uv-werende kleding een aanvulling, geen vervanging voor zonnebrand op de huid die bloot blijft.
Zo past het wél in je dagelijkse routine
Het makkelijkste moment om te beginnen is bij wat je al doet. Heb je nog geen vaste gewoonte voor je huid? Begin dan bij een simpele skincare routine en voeg zonnebrand toe als laatste stap, elke ochtend, ook onder bewolking. UV-straling dringt namelijk ook door een grijze lucht heen.
Kies een gel of lichte lotion met SPF 30 of hoger als je een vette huid hebt, die trekt snel in zonder die witte waas die je soms bij klassieke zonnebrand ziet. Heb je een droge huid? Dan werkt een crème met SPF vaak beter, omdat die ook hydrateert terwijl hij beschermt. Fabrikanten brengen inmiddels combinatieproducten op de markt: dagcrème, scheerbalsem of aftershave met SPF erin, zodat je geen extra stap toevoegt aan een routine die al strak genoeg is.
Bewaar een flesje op je bureau of in je tas, niet alleen in de badkamerkast waar je het toch vergeet. Zet een herinnering op je telefoon voor rond het middaguur, zeker in de zomer, als het effect van je ochtendlaag begint te verslijten. Na een paar weken wordt het een automatisme, net als tandenpoetsen: je denkt er niet meer actief over na, je doet het gewoon.
Twijfel je welke factor je nodig hebt? Een huidarts raadt voor dagelijks gebruik meestal SPF 30 aan, en SPF 50 als je een lange dag buiten doorbrengt, op het water of op de fiets. Fors meer dan SPF 50 voegt in de praktijk weinig extra bescherming toe, dus daar hoef je niet naar te zoeken.
Wat je er morgen al mee doet
Je hoeft niet meteen een complete routine om te gooien. Zet gewoon een tube zonnebrand naast je scheermes en gebruik hem de volgende keer dat je voor de spiegel staat. Die ene gewoonte scheelt op lange termijn meer dan je nu denkt, en het kost je elke ochtend maar een paar seconden. De volgende keer dat iemand vraagt of je vakantie leuk was, mag het antwoord gewoon "ja" zijn, zonder dat je huid daar jaren later de rekening voor betaalt.